Hoewel ik nooit eerder over Bonaire schreef, ben ik in het verleden meerdere keren tijdens de lange wintermaanden op dit heerlijke eiland in de Cariben geweest. Afgelopen winter ging ik terug, een ’trip down in Memory Lane’ dus, maar ik ontdekte ook nieuwe plekjes.

Het was een reis terug in de tijd, ruim 10 jaar geleden was ik op Bonaire. Mijn toenmalige partner en reismaatje Jon, overleed ruim twee jaar geleden. Opnieuw landen op ‘ons’ eiland was dus best een emotioneel moment, het voelde zo vertrouwd. Op deze reis handbikte hij regelmatig in gedachten weer voor me en ik zag hem zo nu en dan op ‘onze’ plekjes zitten. Met een mooi ritueel aan zee liet ik een stukje van Jon achter, op zijn geliefde eiland.

Nu, met mijn huidige partner Tjeerd, opnieuw fijne dingen beleefd. Met veel liefde en geduld maakt hij dingen ook makkelijker, die eerder met twee rollers lastig(er) waren. Mensen vragen mij vaak wat er nou zo leuk is aan Bonaire. Op een gegeven moment ben je toch wel klaar daar? Nee dus, ik niet. Ik vind er rust en warmte, geniet er van het eenvoudigere eilandleven. Het kleine, het zelf ontdekken. De gemoedelijk sfeer, kleine restaurantjes. Niks moeten, onthaasten. Tegelijk voelt het niet als een willekeurige zonbestemming welke vooral ontwikkeld is voor de toerist. Er is prachtige natuur en honderden jaren oude cultuur te ontdekken, de bewoners hebben prachtige verhalen te vertellen. En met een beetje mazzel neemt de zee je zorgen mee.

Als je houdt van shoppen, musea, een filmpje pakken of grote nachtclubs dan zit je niet goed op Bonaire. Dat betekent niet dat je je hoeft te vervelen, er zijn meer dan tachtig restaurants, leuke barretjes en relaxte strandtentjes. Ook luxere ‘beachclubs’ zie je meer verschijnen. Verderop geef ik nog wat tips.

Toegankelijkheid

Zoals je misschien al een beetje verwacht, is de toegankelijkheid van Bonaire niet geweldig. Misschien schreef ik er daarom niet eerder over. Infrastructuur zoals stoepen, fietspaden of openbaar vervoer ontbreken geheel of grotendeels. De wegen zijn op veel plaatsen slecht. Afgezien van een paar hotels met een min of meer aangepaste kamer zijn er geen echt goed aangepaste appartementen of vakantiehuizen. Er is één rolstoeltaxibus die je zeker twee dagen van te tevoren moet boeken. Tot zover dus weinig goed nieuws en als ik objectief kijk, is Bonaire wat dat betreft gewoon geen aanrader. Maar ik hou inmiddels van het eiland en dan neem je dingen voor lief, zet je soms een roze (zonne)bril op en zoek je naar alternatieven. Denk je nu al van nou laat maar? Even goede vrienden. Houd je wel van avontuur en vind je het niet erg om hulp te vragen? Lees dan door.

Verblijf bij Kas Des Bonaire

Alles staat of valt met een goede plek om te verblijven. Mijn zoektocht naar een fijn verblijf was lang en bizar genoeg vond ik geen enkel appartement of huisje met een goed aangepaste badkamer. De studio van RoRo, die ik met Jon huurde, wordt niet meer verhuurd.

Uiteindelijk vond ik bij bij Kas DES Bonaire wel een plekje waar ik veel kon aanvinken. En ook belangrijk, de eigenaars Els en Dick waren bereid met ons mee te denken!

1. De locatie. Kas Des is op loopafstand van Kralendijk en de zee. Heel fijn als je geen eigen vervoer hebt. Het appartement is rustig gelegen op een afgesloten villaparkje ‘Courtyard Village’.
2. Een zwembad. Altijd van gedroomd, een zwembad bij mijn eigen terras. De verhoogde rand en brede trap met leuning maken het zwembad bovendien redelijk makkelijk toegankelijk. Extra mazzel; wij hadden ongeveer ons eigen privé zwembad, de andere twee appartementen waren de meeste tijd niet verhuurd.
3. Drempelloos en ruim Het 2-persoons appartement heeft een aparte slaapkamer met heerlijk bedden en voldoende ruimte voor mijn rolstoel. Het is drempelloos (afgezien van een irritant drempeltje richting het terras). Ook de indeling en ruimte van de badkamer waren zo dat ik er met wat hulp van Tjeerd redelijk kon functioneren. Maar let op, er zijn dus géén aanpassingen in de badkamer! Er zijn géén beugels of douchestoel. Om meer ruimte te creëren heeft de eigenaar de badkamerdeur er voor mij uit gehaald, maar dat was wel even een ‘dingetje’. De glazen douchewand is kwetsbaar, dus let op als niet zo handig bent… de opening richting douche is 73 cm. Hoogte toilet is 47 cm en bed 65 cm.
   Een douchestoel en eventueel andere hulpmiddelen kun je huren via Bestcare Zorgwinkel.

Vervoer op Bonaire

Omdat het eiland zo klein is, rijd ik in en rondom Kralendijk overal naartoe met mijn rolstoel (in fietstempo). Ik ben nu zelfs met de rolstoel van en naar het vliegveld gereden! Dat kan volgens mij alleen op Bonaire, grappig toch! Tjeerd nam zijn vouwfiets mee, en net als met Jon (met handbike), werden we na een paar dagen herkent en vaak vriendelijk voorgelaten met oversteken. Alhoewel sommige mensen ons ook daredevils noemden… Het is natuurlijk ook goed opletten geblazen!

> Huurauto

Als het je lukt huur je het best een auto, dan ontdek je het eiland op je eigen gemakje. Een 4-wheeldrive is wel een must, het kan behoorlijk hobbelig zijn, zeker als je ook het noorden en oosten van het eiland wilt ontdekken. Helaas heb ik geen aangepaste huurauto kunnen ontdekken.

> Bontuk

Wij hebben dit keer de zuidtour richting de zoutpannen en slavenhuisjes met de Bontuk gedaan. Ik vond het heerlijk touren met de wind in mijn haren. Je moet wel een transfer kunnen maken richting het bankje, je rolstoel kan niet mee. Bon Tuk heeft twee type wagentjes, de fotogenieke Bon tuk scooter met drie wielen en de wat grotere ‘golfkar’. De eerste is een stuk hoger en de bankjes zijn laag, als je zit steken je knieën dus boven je heupen uit. Allebei de wagentjes heb ik geprobeerd, de wat suffere kar is (helaas) wel echt makkelijker instappen en comfortabeler zitten. Als je er in zit, is het uitzicht en de beleving hetzelfde :-). Na 1,5 uur hobbelen op het kleine bankje was ik sowieso wel blij dat ik weer in mijn eigen stoel zat. Als je durft kun je ook zelf een golfkar huren. Bonaire is een van de weinige plekken waar je hiermee op de openbare weg mag. Rijbewijs verplicht maar helaas is er (nog) geen golfkar met handbesturing.

> Taxi

Blessing Transport heeft een goede rolstoelbus, en maakt ook tours (op zondag) over het eiland. Je kunt ook korte ritten bij hen boeken, maar helaas alleen op afspraak en twee dagen van tevoren, helaas geen spontane ritjes dus. Zij verzorgen ook het ziekenvervoer op het eiland waardoor er weinig ruimte is voor andere ritten. Op sommige websites wordt Taxi-bedrijf Roro nog genoemd, helaas bestaan zij niet meer.

Tours 

Voor georganiseerde tours wordt het eiland vaak opgedeeld in het zuidelijke en noordoostelijke deel. Wij reden met de Bon-tuk een deel van de zuidelijke route, welke vooral bekend is om de zoutpier met de enorme bergen van wit zout tegen de knalroze pekelmeren en de slavenhuisjes. Rijd je de hele zuidpunt af dan kom je nog langs de historische Willemstoren met de ruïne van het torenwachtershuis. De ruige kust met vaak hoge golven plus de kunstwerken van aangespoelde rommel en hout is indrukwekkend. Je komt uit bij Sorobon beach, een van de weinige witzand stranden van Bonaire, met ook een paar strandtentjes en een resort met leuke blokhutjes aan het strand. Het is heerlijk toeven hier, met uitzicht op goed getrainde windsurfers én mensen die het nog aan het leren zijn.

Ruige vlaktes

Onze gastvrouw en gastheer  van kasdesbonaire verraste ons, door ons mee te nemen in hun gigantische dieprode Nissan Titan four-wheel drive voor een tour richting het noorden. Op de heenweg reden we langs de westkust met prachtige uitkijkpunten over het azuurblauwe water, het Goto-meer met de fotogenieke roze flamingo’s, het uitkijkpunt Seru Largu en het oude dorp Rincon. Rijd je richting het oosten, dan beland je in een woeste vlakte met metershoge cactussen en overblijfselen van oude plantages. Je vindt er spectaculaire natuur met kliffen, roofvogels, leguanen, grotten, blowholes, mystieke rotsformaties en rotstekeningen van de oorspronkelijke Caiquetio-bewoners. Door de afgelegen ligging en moeilijk begaanbare ‘wegen’ is de oostkust vooral een bestemming voor avonturiers. Mijn rolstoel bleef thuis, dus ik kon niet uit de auto maar het was heel mooi om door de wildernis te rijden. Een uitgebreide blog over de oostkant lees je op Hopi Bonaire.

Ook de moeite waard is Washington Slagbaai National Park, met 5643 hectare ook gelijk het grootste national park van de Nederlandse Cariben. Aan het begin een klein museum, verder indrukwekkende ongerepte natuur, een spectaculaire kustlijn en alleen onverharde wegen! Er is geen restaurant, dus neem voldoende water en eten meer. Check de site van Stinapa 

Afgezien van Blessing taxi zijn er bij mijn weten geen rolstoeltoegankelijke tours (of boottochten). Let op; rolstoeltoegankelijke (aangepaste) toiletten zijn er buiten Kralendijk naar mijn weten niet.

Ezels

De oorspronkelijke bomen van Bonaire zoals de divi-divi of kibra hacha zijn door de verschillende kolonisatoren gekapt en meegenomen. Nieuwe boompjes vormen een heerlijk mals maaltje voor de vele geiten en ezels die overal rondlopen. Je vindt dus weinig inheemse bomen op het eiland. Kijk niet gek op als er ineens een paar ezels op de weg staan. Schrik ook niet van het typische ezelgebalk, vooral ’s nachts Ie-ha, ie-ha! Meer dan 800 ezels worden er opgevangen achter de veilige hekken van de Donkey Sanctuary, je kunt ze hier ook bezoeken.

Onderwaterwereld

Samen met Jon heb ik jaren geleden een prachtige duik gemaakt bij Divi Dive. De Nederlandse Padi-instructeurs Ruud en Denise werken hier al jaren en zijn opgeleid om met mensen met een handicap te duiken. Super lieve mensen! Het is er onvoorstelbaar kleurrijk, mooi onder water. Vissen en koraal in alle kleuren, zelfs schildpadden zwemmen voorbij. Het duiken bleek niet zo verstandig met mijn kwetsbare longen, dus later ben ik  gaan snorkelen met de catamaran van Woodwind en ook zaten we op de Glass bottom boot. Beide boten zijn niet speciaal aangepast. Je rolstoel kan niet mee aan boord. De eigenaren van deze beide boten maakten het verschil, zij dachten in oplossingen en tilden ons aan boord. Dit is al een paar jaar geleden dus informeer zelf en bekijk goed of het voor jou geschikt is.

Natuurlijk mis je wat als je de onderwaterwereld van de Cariben niet kan beleven. Heb je de kans, doe het dan! Laat je helpen en verrassen. Toch is Bonaire echt meer dan alleen een duikersparadijs. Als je het water van Bonaire betreedt, moet je overigens in het bezit zijn van een Nature Fee.

Strandrolstoel

Wij hadden een bijzondere ontmoeting met Ingrid van Kas Di Korason en haar zwemclubje, achteraan bij Sorobon beach/Lac Bay, dé plek waar in het weekend vooral ‘locals’ samenkomen om te surfen en bbq’en. Elke 1^ste zaterdag van de maand staat ze met twee strandrolstoelen en een handjevol vrijwilligers klaar om, veelal wat oudere, mensen het water in en uit te begeleiden. Hard gezwommen werd er niet, vooral lekker gekletst en er kwamen zelfs zelfgemaakte hapjes in het water. Ook als toerist voelde ik mij heel welkom, het was super leuk om alle verhalen te horen.

Wij zijn met de fiets en rolstoel naar Sorobon gereden (terug met de taxi), een hobbelige weg maar vooral het laatste stuk langs de Mangrove vind ik heel mooi, je ziet er allerlei soorten vogels. Sorobon ligt 10 km van Kralendijk en is een van de weinige plekken met wit zandstrand op Bonaire. Bij Sorobon zijn een paar strandtentjes, het pad bij Jibe City is redelijk verhard, de tafeltjes en strandstoelen staan hutje mutje maar ze helpen altijd om een plekje voor je te vinden. Vroeger was hier ook een strandrolstoel, maar helaas heb ik deze nu niet gespot. Wel prima cocktails en eten hier! De toiletruimte is langgerekt, mijn rolstoel past er in (je staat dan wel recht voor de pot).

Isidel Beach Park

Een nieuwe ontdekking was de betonnen rolstoelhellingbaan recht de zee in, bij het mooi aangelegde parkje Isidel Beach Park, naast Chogogo Resort, net even buiten het centrum van Kralendijk. Een leuk eettentje zit erbij en een ruim prima aangepast toilet! Tot mijn grote verbazing staat er ook een strandrolstoel in de zeecontainer bij de ingang van het parkje. Je kunt ernaar vragen bij de bewaker. De hellingbaan in zee wordt wel heel glad en het was voor mij handig als twee mensen mij weer terug in de stoel helpen, bij ons waren er steeds mensen die spontaan hulp aanboden. Je kunt hier heerlijk snorkelen!

Andere verblijfsmogelijkheden

Bij Divi Flamingo Beach Resort zijn acht hotelkamers met aangepaste badkamer volgens Amerikaanse richtlijnen. Informeer of het voor jouw voldoende is.

Naar aanleiding van mijn zoektocht had ik ook leuk contact met Anke van Sunwise Bonaire, een groot vakantieverhuurbedrijf. Een paar weken geleden kreeg ik bericht van haar dat na ons contact, Bonaire Beach Appartments een helling gemaakt heeft bij het zwembad en de appartementen 15, 16 en 17 zijn min of meer rolstoelvriendelijk gemaakt zijn. Ook er is een gehandicapten parkeerplaats gemaakt bij de ingang. Voor jouw de eer om dit verder te onderzoeken!

In mijn zoektocht kwam ik ook Kas Di Korason tegen. Volgens de website, een volledig rolstoeltoegankelijk huisje met twee slaapkamers, een ruime badkamer, een buitenkeuken en woonruimte. Toch mis ik in dit huisje ook beugels bij het toilet en is de wastafel en keuken niet onderrijdbaar. Persoonlijk vind ik de niet afgesloten woonkamer en keuken niet fijn. Maar wellicht toch een goede optie voor jou? Eigenaresse Ingrid is verpleegkundige en kan ook ingehuurd worden voor dagelijkse hulp. Bovendien heeft zij twee strandrolstoelen die zij verhuurt en als je wil kan zij ook assisteren bij het zwemmen.

Restaurants 

Er zijn ook een hoop leuke restaurantjes op het eiland, bij de meeste kun je ook in een rolstoel wel terecht. In Kralendijk heeft Cuba Companie een rolstoeltoegankelijk toilet. Onder de bomen van het Wilhelminapark is het hier rustig toeven met een drankje in de middag. Lunch & diner kunnen goed druk zijn en elke donderdag is het “Latin Night’ met muziek! Overigens is er bij de Pasanggrahan (het historische gele pand) op het Wilhelminapark ook een goed rolstoeltoegankelijk toilet (overdag geopend).

Zin in een luxe, hippe beachclub, wel een eindje buiten Kralendijk (voor ons te ver) ga dan eens kijken bij Ocean Oasis Bonaire. Er is hier een prima rolstoeltoegankelijk toilet.

Op weg naar Isidel Beach park kom je Between2Buns tegen, echt een aanrader om hier een broodje (of taart!) te eten of lekker mee te nemen. Het is niet goedkoop maar echt goede kwaliteit, grote porties en smaak. Een eindje voorbij Isidel Beach Park vind je bij restaurant Rum Runners de lekkerste pizza’s (of iets anders) en de beste zonsondergang! (geen aangepast toilet, wel ruim).

Vlakbij Sorobon met prachtig uitzicht op Lac Bay is het goed toeven bij Foodies, hier is ook een rolstoeltoegankelijk toilet (beperkte openingstijden). Ook bij Pureocean Beachside bar (bij Divi Flamingo Beach Resort) is een aangepast toilet, je kunt hier lekker borrelen op de pier (elke dag happy hour van 17/19 uur), regelmatig live muziek.

Boodschappen

Omdat (bijna) alles geïmporteerd wordt liggen de prijzen van voedsel behoorlijk hoog. Het aantal supermarkten en het assortiment is, met het aantal toeristen, de laatste jaren flink toegenomen. Er zijn her en der winkels gerund door chinezen, soms gecombineerd met een afhaal restaurant, waar je ook een lekker bakje bami met saté aan de bar kunt eten. Bij Van Tweel waan je je in een Nederlandse Albert Hein, alleen de prijzen liggen een stuk hoger. Aan dezelfde weg liggen meerdere supermarkten, Warehouse (met veel Jumbo producten) en Bondigro (budget supermarkt). Sommige mensen maken er een sport van overal te shoppen en de prijzen te vergelijken, dat kan best wat opleveren

Tropisch klimaat

De ABC-eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) zijn eigenlijk het hele jaar door een zonnige vakantiebestemming, de temperatuur is er altijd zo’n dertig graden. In de avond koelt het maar 2 of 3 graden af. Tijdens onze wintermaanden waait er daar een heerlijke zeebries over de eilanden, waardoor het er nooit echt te warm is. Muggen kom je er wel tegen, dus bereid je voor!

Eilandhoppen…

Vanuit Nederland vlieg je in een rechtstreekse vlucht in ongeveer tien/twaalf uur naar Bonaire. Inmiddels is er op Bonaire een liftwagen om je uit het vliegtuig te halen, dus de lange vliegtuigtrap is verleden tijd. Ik had het geweldige idee opgevat om de na Bonaire ook Curaçao te gaan ontdekken. De uitnodiging van het rolstoeltoegankelijke Dolphin Suites was daar natuurlijk ook een mooie aanleiding voor! Eilandhoppen met een elektrische rolstoel bleek niet zo’n fantastisch idee… maar uiteindelijk hebben we ook op Curaçao een fantastische tijd gehad en was het een verademing om weer in een echt goed toegankelijk hotel te verblijven! Over eilandhoppen en over Curaçao moet ik nog in de pen klimmen dus dat hou je nog tegoed.

Wij hebben twee weken voluit genoten op dushi Bonaire. Dank aan onze gastheer- en vrouw Dick en Els, voor hun gastvrijheid en meedenken. Ik hoop dat het eiland de kracht van het massa toerisme kan weerstaan, want ik zie wel een verandering ten opzichte van 10 jaar geleden, er is meer drukte, haast, auto’s. Laten we het authentieke, idyllische, magische alsjeblieft behouden en blijf weg als je wat anders zoekt.

Bon Bini Bonaire!

De stichting Moving Beyond Limits heeft haar zinnen gezet op het rolstoelvriendelijk maken van Nederlands meest bekende lange afstandswandelroute: het Pieterpad. Ik ging voor hen op verkenning in Drenthe. Etappe 7, van Sleen naar Coevorden. Een avontuur werd het!

s’ Ochtends vroeg haalde ik mijn vriendin Else op, en nadat we er bijna 160 km op hadden zitten belde de chauffeur van Valys. Hij stond voor café Boerboom in Ter Haar maar zag mij niet. “Ik ben er met vijf minuten” loog ik een klein beetje. Toen ik acht minuten later mijn bus naast de taxibus parkeerde had ik wel wat uit te leggen. ‘We gaan een etappe van het Pieterpad wandelen, dus we lopen straks van Sleen weer terug naar mijn auto’, vertelde ik toch wel een beetje trots. De chauffeur gaf ons zijn kaartje; ‘Je weet maar nooit”, zei hij er lachend bij.

Eenmaal in Sleen smaakte de koffie bij Gasterij Stamp en Stoof* heerlijk. We reserveerden gelijk een plekje voor het avondeten. Met de app Komoot in de hand gingen we van start. Etappe 7 is 21 km, 75% verharde ondergrond en 100% volgens de originele etappe, zonder obstakels. We kunnen ons dus ook door de rood/witte bordjes laten leiden, maar de opdracht was ook om in Komoot mooie plaatjes, obstakels of omleidingen op de route toe te toevoegen, wat handig is voor toekomstige wandelaars. Wij delen de route in tweeën omdat mijn rolstoel maar een actieradius heeft van ± 16 km.

Vijfhonderd kilometer wandelpad 

Ervaren Pieterpad wandelaars reageren verbaast op de plannen van een rolstoel Pieterpad. Het gaat toch niet geasfalteerd worden ofzo? Nee dus, dat is niet de bedoeling! Stichting Moving Beyond Limits realiseert in samenwerking met Stichting Pieterpad een officiële rolstoelvriendelijke route. Deze gaat zoveel mogelijk over de originele route maar krijgt een omleiding bij onoverkomelijk obstakels zoals een te smalle brug, boomstammen of een ontoegankelijk hek. Waar mogelijk worden de obstakels weggehaald of aangepast. Knelpunten worden aangegeven in geodata (Komoot) en voorzien van omleidingen. Onverharde paden blijven dus onderdeel van de beleving. Een soort ATB*-route voor rollers dus. De stichting kijkt ook naar de randvoorwaarden: ze verhuren all-terrain hulpmiddelen, inventariseren accommodaties onderweg en werken aan de rolstoelvaardigheden en mindset van de rollende wandelaars. Allemaal met het doel de (avontuurlijke) rolstoelgebruiker het Pieterpad te laten verkennen en zelfstandig de Nederlandse natuur te ontdekken.

Wat er ging mis bij mij?

Nou ja mis? Het liep anders dan gehoopt maar achteraf kan ik het ook zien als onderdeel van het avontuur. Ik was niet voor niks op verkenning. Er kwam vooral te veel gedoe, waardoor de mindfull wandelmodus uit bleef. Deze keer dus geen halleluja verhaal, maar wel eentje met goede lessen en daar was het ook om te doen.

Panne

Slechts 1,5 km ‘on-route’ brak mijn voorwiel af. We waren net van de asfaltweg afgeslagen naar een smal geitenpaadje langs een bosrand en weiland. Gelukkig kon ik nog terug naar de weg rijden en kwam rolstoelleverancier Meyra 2,5 uur later met een nieuw wiel. Hoezee! We hebben de route versneld afgelegd met een ter plekke geleende fiets (voor vriendin Else) en ik weer in mijn rolstoel. Het paadje waar we gestrand waren was makkelijk te omzeilen. Het heeft mij wel bewust gemaakt van het risico van wandelen met een rolstoel op plekken waar geen auto kan komen om je op te halen.

Logistieke stress

Na een wat onrustige nacht in de tipi-tent op camping Pieterom, waarover later meer, rijden we met de auto naar de eindstreep in Coevorden om daar met Valys naar het startpunt van die dag gebracht te worden. Bij de HEMA (het enige restaurantje wat open was op maandagochtend) belde ik Valys. “Nee mevrouw, u moet een dag van tevoren reserveren.” Wat? Ik had toch echt gelezen dat die corona-maatregel opgeheven was? Ik kon hoog en laag springen maar Valys zou niet komen. Dan maar die aardige taxi bellen van gisteren. Maar daar kreeg ik ook geen dol-enthousiaste reactie. “Nou nee, een rolstoeltaxi? Dat kan zomaar niet zo snel.” Kosten: zeker vijftig euro. Vijftig euro betalen voor een kippestukje om vervolgens weer terug te wandelen naar mijn eigen auto voelde een beetje te gek. Uiteindelijk hebben we een gedeelte van de route gewandeld in tegenovergestelde richting en hebben er zelf maar een rondwandeling van gemaakt.

Wandelplan

Eerlijk gezegd vond ik ‘de logistiek’ van het wandelplan vooraf al best ingewikkeld. Het Pieterpad is tenslotte geen rondwandeling. Naast het wandelen was het ook veel heen en weer reizen, auto aan het einde van de route neerzetten, op laten halen met Valys, terugwandelen naar de auto en met de auto naar de slaapplaats, etc. En aangezien Valys blijkbaar een dag van te voren geboekt moet zijn is het een flinke oefening in timemanagement (je mag niet te laat komen). Laat mijn lijf daar nu net niet zo goed in zijn.

Geitepaadjes

Ondanks dat etappe 7 bekend staat om de lange, en wat saaiere stukken verharde weg komen we ook wat lastigere stukken tegen die eigenlijk niet geschikt waren voor mijn rolstoel. Uitgesleten geitepaadjes met hoge randen aan beide zijden zijn lastig met mijn rolstoel. Dat was soms leuk avontuurlijk en leverde een ‘high five op bij een overwinning. Tegelijk moest er wel flink gesjord door mijn lieve vriendin Else. Hierdoor waren we vaak meer bezig met de vierkante meter voor ons, dan te genieten van het uitzicht en het ritme van onze voeten (en wielen). Overigens was er altijd ook een toegankelijker alternatief, op asfalt langs de weg. Maar daarvoor loop je niet het Pieterpad.

Leermomenten

Moet ik dan concluderen dat het Pieterpad met een rolstoel geen goed idee is? Nee, dat geloof ik niet. We hebben ook veel lol gehad onderweg en mooie stukjes van Nederland ontdekt. Bovendien ik zie blije gezichten van anderen op de foto’s van Moving Beyond Limits! Het vraagt alleen wel wat aanpassingen aan het plan.

Mijn lessen:

1. Overdenk goed of jouw (elektrische) rolstoel geschikt is voor een langere route over natuurpaden. Kies als het mogelijk is liever een van de ‘all terrain’ (elektrische) rolstoelen. Daarmee kun je ruiger terrein aan en heb je minder stress. Moving Beyond Limits verhuurt deze hulpmiddelen.
2. Zoek het liefst een route in de buurt van een opstapplaats van openbaar vervoer. Je loopt tenslotte geen rondje. Parkeer je auto op het eindpunt en ga met het openbaar vervoer (of Valys) naar het startpunt. Van daaruit heb je dan alle tijd om naar de auto te lopen.
3. Kies bij een meerdaagse wandeling voor overnachtingsplekken op de route. Dat scheelt heen en weer rijden. Lees hieronder verder over de mogelijkheden.
4. Wil je toch liever met je eigen (snelle) elektrische rolstoel of handbike? Overweeg dan ook het officiële Pieterfietspad. Ook prachtig, maar beter toegankelijk.

Ik voelde me deel uitmaken van iets groots, bijna iets magisch.

Ik ben Pieterpatter!

Wat ik wel echt superleuk vond waren de vele ontmoetingen met andere Pieterpad wandelaars. Ik heb me nooit gerealiseerd dat het pad zo ‘druk’ bewandeld wordt. Pieterpatters herkennen- en groeten elkaar onderweg. Ik voelde me deel uitmaken van iets groots, bijna iets magisch, ik was Pieterpatter (!) en dat voelde bijzonder fijn. Ons tegemoet lopende mensen waarschuwde overigens bijna allemaal dat het verderop echt niet te doen zou zijn met de stoel. ‘Nou, bedankt maar we zijn op expeditie’ riepen we dan stoer en ploeterden voort.

Overnachten in een tipi-tent

Ik had al langer contact met Julie, de enthousiaste mede-oprichtster van Moving Beyond Limits. Op de officiële Pieterpadsite staat namelijk een lange lijst met overnachtingsmogelijkheden langs het pad. Maar daar staat helaas niets over de rolstoeltoegankelijkheid bij. Samen hebben we dus een plan gemaakt om toegankelijke adressen langs de route in kaart te brengen. Inmiddels is er een behoorlijke database met overnachtingsmogelijkheden. Nog niet dekkend en de een beter toegankelijk dan de ander, maar ook dit vraagt soms om een avontuurlijke mindset. De adressen staan bij de route vermeld op de website van Moving Beyond Limits.

Wij sliepen op onze route in de tipi tent op camping Pieterom, een minicamping in Sleen. En hoewel het een bijzonder beleving was raad ik toch aan de Safaritent te kiezen. De tipi had een behoorlijke drempel (ik had mijn plank meegenomen) bij de ingang en was van binnen kleiner dan het op de foto’s lijkt. De vloerkleden op de grond zijn ook minder geschikt om met modderwielen op rond te draaien. De safaritent rol je makkelijk in en je hebt meer bewegingsruimte. Een lekkere grote tafel om ’s avonds nog gezellig een spelletje te doen en je kunt er een maaltijd bereiden. Voor het aangepaste toilet en douche ga je naar het sanitair gebouw.

Outdoor Skill Training 

Wil jij ook op (Pieter)pad?

Eind mei 2026 is de officiële opening van de rolstoelvriendelijke Pieterpad wandelroute. Op de website van Moving Beyond Limits kun je nu al zien welke etappes gecheckt zijn. De routes worden ook kort geduid zodat je snel kunt beoordelen of een route makkelijk of juist lastiger is. Mede naar aanleiding van mijn ervaringen wordt het niet aangeraden de route met een standaard elektrische rolstoel te volgen. Twijfel je of heb je andere vragen, neem dan contact op met Moving Beyond Limits.

* Bij Stamp en Stoof is geen aangepast toilet. Wel een dubbel toilet met portaal met deur op de begane grond.
* ATB-route staat voor All Terrain Bike-route.

Ter afwisseling van ons kampeeravontuur in Ljubljana en Istrië verbleven Tjeerd en ik afgelopen zomer, drie nachtjes in het Sloveense Floramare Health Resort in Izola. Ik kan je zeggen, hier is toegankelijkheid echt de norm!

Ik begin even over Izola, deze bij ons onbekende kustplaats ligt prachtig op een landtong aan de Sloveense kust. Met haar smalle straatjes en pastelkleurige huizen en kerkjes waan ik mij gemakkelijk in een Italiaanse vissersplaats. Niet zo gek, de Romeinen bouwden de stad op en in de middeleeuwen viel het onder de Republiek Venetië. Grappig is dat al is het een populaire badplaats de zandstranden ontbreken. Bewoners en toeristen spreiden hun handdoek gewoon uit op de kade of op het gras in het grote park aan zee. Ook ’s avonds heerst er een goed sfeertje en is het gezellig flaneren langs de lange boulevard, de terrasjes en enorme jachthaven.

Uitgenodigd

Al word ik vaker uitgenodigd om ergens te komen ‘proefdromen’, nog niet eerder kreeg ik een uitnodiging uit Slovenië! We konden het mooi combineren met onze vakantieplannen richting Kroatië en op de website van het hotel las ik veel goeds. Plafondlift en hoog-laag carrier/bed in elke kamer, 24-uur zorg, lift bij het indoor & outdoor zwembad, sauna met houten sauna-douchestoel, hulp om in de zee te zwemmen, rolstoelvervoer …. kortom alles wat je nodig hebt is hier gewoon goed geregeld. Bovendien ligt het hotel direct aan zee! Ik keek er enorm naar uit om het allemaal in het echt te beleven.

‘Waar toegankelijkheid de norm is en geen privilege’.

Even wennen

Ik wil wel eerlijk zijn; het was even schakelen na twee weken naturistisch kamperen, weer aangekleed tussen vier muren in een door airco gekoeld hotel. Met 26 rolstoeltoegankelijk kamers zijn er natuurlijk ook aardig wat rolstoelers, alhoewel het zeker geen eis is als je het hotel boekt. Het was toch even alsof ik bij revalidatiecentrum de Hoogstraat naar binnen rolde. Wat miste ik de zeebries die door ons (slaap)busje waait en onze plastic ontbijtbordjes.

Maar het is helemaal niet eerlijk om het hotel daarmee af te schrijven! Het bevestigd mij vooral dat hoewel kamperen met een handicap zwaar is en vaak onhandig, het ook heerijk buiten, vrij en ontspannen is. Ik voel veel dankbaarheid dat ik dat vooral dankzij de hulp van mijn lieve Tjeerd mee kan maken!

Floramare Health Resort:

Toegankelijke kamers met een dikke plus!

Na een dag kon ik gelukkig zien hoe geweldig Floramare óók is. Het ligt pal aan zee en heeft een vriendelijke uitstraling door de kleinschaligheid en het park met hoge, oude bomen eromheen. De 26 kamers zijn modern en strak ingericht en rolstoeltoegankelijk met een dikke plus! In elke kamer hangt een plafondlift in de slaapkamer en in de badkamer. Bovendien staat er in alle kamers een hooglaag carrier in het bed, op onze kamer fijn als een tweepersoonsbed. Er zijn verschillende kamers wat betreft indeling en ruimte, en er is ook een familiekamer. Goed om te weten; geen van de kamers heeft een balkon. Je kunt kiezen voor alleen ontbijt of  half- en volpension. Voor de prijs hoef je het niet te laten, halfpension kost maar € 5 p.p. extra (ipv alleen ontbijt). Wij vonden het eten (buffet) echt heel prima en afwisselend in de dagen dat wij er waren.

Zorg en assistentie

Zorg en assistentie kan vanuit het hotel geregeld worden voor een heel schappelijk bedrag, bijvoorbeeld 3 x per dag hulp bij aan/uitkleden kost 95 euro per dag. Bekijk hiervoor de uitgebreide prijslijst. Op de lijst staan dingen als draaien in de nacht, of kleine klusjes zoals jas aandoen. Ik vind dat bijzonder om te lezen, het zijn precies de dingen die veel mensen (met een spierziekte) vaak lastig georganiseerd krijgen. Hierin lees je duidelijk de oorsprong van het hotel (oprichter de Muscular Dystrophy Association Slovenia) terug. Fijn! Ik heb er zelf geen gebruik van gemaakt, maar het wekt wel vertrouwen op. Het viel mij dan ook op dat er een aantal mensen alleen vakantie vierden! Dat kan hier dus, ook als je zorg nodig hebt.

Wellness

Het hotel heeft een heerlijke wellnessruimte met lekker indoor zwembad (30-31º) en  sauna met speciale houten saunarolstoel. De ligbedjes zijn verhoogd maar er is ook een plafondtillift aanwezig om je transfers in de gehele wellness relaxed te laten verlopen (wellness is gesloten in de zomer). Je kunt er ook een heerlijke massage boeken of fysiotherapie.

Het zwembad buiten bij zee is trouwens ook niet gek, lekker dobberen of soms even bubbelen. Eenmaal in het bad (tillift aanwezig!) waan je je in een infinitypool; je kijkt heerlijk uit over zee!

De troef: Zwemmen in zee!

Het meest bijzondere was dat ik sinds lange tijd weer in zee heb gezwommen! Het hotel heeft net buiten de poort een ‘eigen’ stukje kade. Hier staan ligbedjes en is een klein terras met snacks en een drankje. De hele dag zit hier een super vriendelijke strandwacht die je via en betonnen hellingbaan de zee in wil helpen. Er staat een handbewogen rolstoel klaar en op het einde van de helling drijf je zo de stoel uit en is het direct diep genoeg om te staan. Er zijn ook verschillende drijfhulpmiddelen die je kunt lenen. De zee was best ruw en de golven klapten tegen te kade, dus ik dacht in eerste instantie ‘amenooitnie’… maar toen ik de een na de andere roller stoer de hellingbaan over zag gaan, kon ik niet achterblijven natuurlijk. Ik moest me even overgeven aan de golven maar toen ik zag dat de baywatch alles goed in de gaten hield lukte ook dat heel aardig. Helaas hebben we geen foto van het moment in zee, maar je moet me geloven dat het heerlijk was!

Extra hulpmiddelen en vervoer

In het hotel zijn verschillende extra hulpmiddelen aanwezig, zoals een douchebrancard, antidecubitus matras, scootmobiel, rollator, etc. Ik gebruikte een toiletverhoger en douchestoel. Die laatste bleek een postoel. Voor mij niet ideaal, de armleuningen konden niet omhoog en er was geen zitting/deksel voor het grote gat. Ik begreep dat ze ook rol-douchestoelen hebben.

Het hotel kan een transfer organiseren met hun eigen rolstoelbus, waarmee ze ook dagtochten organiseren. Een retour van en naar Ljubljana kost bijvoorbeeld € 200 (115 km per rit). 

De reis 

🚙 Auto: Vanuit Utrecht is het 1300 km naar Izola. Wij hebben gekozen voor twee stops/overnachtingen, ik rij alles zelf en dan is het voor mij goed te doen. Vanuit Utrecht naar Ingolstadt is 700 km. Als je op zondag rijdt is er geen vrachtverkeer en kun je lekker doorrijden. We boekten hier het Enso Hotel, een prima aangepaste kamer met goed (onderrijdbaar) bed. Tweede nacht sliepen we in Sporthotel Zederhaus. Vriendelijke mensen, lekker balkon, ruime aangepaste kamer met goed (onderrijdbaar) bed, goedkoop, eenvoudig en ook zeer betaalbaar buffet. 

✈️  Met het vliegtuig ben je met een rechtstreekse vlucht van Schiphol in 2 uur in Ljubljana of Triëst in Italië. Het hotel kan een transfer organiseren met hun eigen rolstoelbus, waarmee ze ook dagtochten organiseren. Ook rijden er lange afstandsbussen en regionale bussen (toegankelijkheid hiervan is mij onbekend).

🚂 Er rijdt geen rechtstreekse trein naar Slovenië. Er rijdt wel een nachttrein naar Zuid-Duitsland, waar je dan kunt overstappen op een regionale trein in Oostenrijk (gemiddeld reistijd 16 uur).

Achtergrond hotel

Floramare Health Resort is eigendom van Dom Dva Topola, een bedrijf dat zich richt op opleiding en werkgelegenheid voor mensen met een handicap. Later lees ik dat de oprichter de Muscular Dystrophy Association of Slovenia is. Oorspronkelijk was hun missie het bieden van medische diensten, rehabilitatie en de verbetering van gezondheid voor mensen met neuromusculaire aandoeningen. Aha, dus zo gek was de gedachte aan een revalidatiecentrum toch niet. Er is in 2023 een grootscheepse renovatie geweest, waarbij alle kamers een totale make-over kregen en volgens de laatste wensen aangepast voor gasten met mobiliteitsbeperkingen. Daarna werd het resort geopend voor iedereen, dus niet langer alleen mensen met een handicap.

Meer weten over deze heerlijke vakantiebestemming, kijk op www.Floramare.si

Mijn verhaal over Ljubljana, de hoofdstad van Slovenië, staat in nr. 4, 2025 van Support Magazine! 

Al heb ik behoorlijk wat reiservaring, toch kom ik op reis regelmatig voor verrassingen te staan. Dat is precies wat reizen zo leuk maakt, hoor ik anderen vaak zeggen. Maar een kapotte rolstoel of te laag bed zijn verrassingen waar je niet op zit te wachten. Tegelijk heb ik een basisvertrouwen dat alles altijd goed komt. 

Door mijn aangeboren spierziekte ben ik goed in creatieve oplossingen bedenken en mij op het positieve te richten. Dat komt ook tijdens het reizen goed van pas. Als ervaren rolstoelreizigster deel ik graag mijn tips om reizen met een onwillig lijf, en zoals ik in een elektrische rolstoel, zo soepel en aangenaam mogelijk te laten verlopen.

Heb jij ook een tip? Deel ‘m onderaan de pagina bij de reacties. 

1. Begin makkelijk

Ben je al lang niet meer weggeweest of ging je niet eerder op pad met je spierziekte of rolstoel? Kies dan een bestemming dichterbij huis, Nederland is prachtig. Wil je dat buitenlandse gevoel? Kies dan een plekje net over de grens of in de heuvels van Zuid-Limburg. Een dagje weg kan ook voelen als een fijn avontuur; verheug je op uitstapjes, kies steeds een ander thema of bezoek elke maand een hoogtepunt in een andere provincie. Je kunt ook een groepsreis overwegen waarin alles voor je geregeld is.

Ik verzamelde al meer dan 120 rolstoeltoegankelijke, bijzondere vakantie-adresjes in Nederland en België.

2. Goede accommodatie

Neem geen genoegen met onvoldoende toegankelijke hotels of huisjes, op reis gaan is spannend genoeg. Als de basis goed is, hou je energie over voor uitstapjes. Informeer dus goed bij de vakantie-aanbieder. Vraag altijd foto’s en maten. Bekende boekingssites hebben steeds betere zoekfilters op toegankelijkheid, maar blijf alert. Gebruik van de termen rolstoeltoegankelijk en mindervalide biedt geen garantie. Vraag anderen naar ervaringen via social media of boek bij een (gespecialiseerd) reisbureau. Tegelijk, het zal niet zo zijn als thuis, wees creatief en denk in oplossingen

3. Zorg- en hulpmiddelen 

Thuiszorg kan, mits beschikbaar, overgezet worden naar een zorgorganisatie op je vakantieadres. Je kunt er ook voor kiezen een assistent mee te nemen en deze betalen vanuit een Persoonsgebonden Budget. Niet alle hulpmiddelen aanwezig op je vakantieadres? Zeker in Nederland kun je een hoog-laagbed, tillift of douchestoel huren en laten bezorgen op je vakantieplek. Wees goed geïnformeerd. Comfortzorg.nl kan het regelen (tegen een vergoeding) uit handen nemen.

4. Goed verzekerd

Via je basis ziektekostenverzekering ben je overal ter wereld verzekerd voor zorgkosten. Maar als de zorg op je vakantiebestemming duurder is dan de tarieven in Nederland dekt de verzekering deze meerprijs niet altijd. Informeer hiernaar bij je zorgverzekering. Sluit eventueel een aanvullende verzekering af en/of kies voor een reisverzekering met aanvullende dekking voor medische kosten. Extra reis- of verblijfskosten voor jou of je reisgenoot en bijvoorbeeld repatriëring zijn dan ook gedekt. Meer informatie vind je bij Zorginstituut Nederland.

5. Met het vliegtuig

Mijn rolstoel is weleens beschadigd tijdens een vliegreis. Toch gaat het meestal prima. Een rolstoel en tweede hulpmiddel mag gratis mee en ook assistentie om je op de luchthaven en het vliegtuig in- en uit te helpen is op elke luchthaven aanwezig. Meld (ruim) vooraf aan de vliegmaatschappij wat je nodig hebt.
Sta er op om, voor je eigen comfort én om de kans op schade te verkleinen, tot aan de vliegtuigdeur in je eigen rolstoel te blijven zitten (je rolstoel moet daarna het bagageruim in). Kwetsbare en losse onderdelen van je stoel kun je in de cabine meenemen of extra vast tapen. Kijk voor meer informatie, je rechten en je plichten op de site van je vliegmaatschappij of de luchthaven en vraag ervaren ‘rolstoelvliegers’ om tips.

6. Reisgezelschap

Stem vooraf en tijdens de reis met elkaar af wat voor ieder fijn is. Neemt je reisgezel(schap) zorgtaken op zich of regel je (gedeeltelijk) hulp van buitenaf? Heb je meer rust/tijd nodig dan de ander? Benoem dit en overleg. Wil de ander een ontoegankelijke wandeling maken? Lekker doen!

7. Plan extra tijd

Houd rekening met extra tijd die de dingen op vakantie kosten. Een aangepast toilet vinden, vervoer uitzoeken en regelen, maar ook je routine vinden in je accommodatie kost tijd. Een ‘weekendje weg’ klinkt leuk, maar gezien de voorbereidingen en extra tijd die je nodig hebt, blijf ik minimaal drie nachtjes.

8. Handig voor in de koffer

Handige hulpmiddeltjes die mij al vaker geholpen hebben: wandbeugel met zuignap (werkt alleen op gladde tegels), anti-slipmatje voor op de vloer, verlengsnoer of stekkerdoos, toiletverhoger, handspiegel, duct-tape en tie wraps, klein gereedschap en bandenplakspul, elektra converter.

9. Vertrouw op je veerkracht

Soms ben je zelf het grootste obstakel om van een reis te genieten, door te blijven denken in doemscenario’s en details. Ik heb geleerd dat, hoewel voorbereiding belangrijk is, het net zo belangrijk is me niet te laten meeslepen door elke mogelijke uitdaging. Als iets niet goed gaat of voelt, pas ik mijn plannen aan. Als alles soepel verloopt omarm ik het moment. Het is onmogelijk elk aspect van een reis onder controle te hebben, maar ik vertrouw erop dat ik flexibel ben en het uiteindelijk goed komt. Mijn ervaring is dat zelfs als het tijdens de reis niet lukt om optimaal te genieten, het achteraf alsnog lukt, als je de reis thuis opnieuw beleeft en voelt hoe fantastisch het (ook) was.

De Eurosleutel onmisbaar op reis

Met de Eurosleutel krijg je onbeperkt toegang tot openbare rolstoeltoegankelijke toiletten. Deze universele sleutel past op een voor heel Europa gestandaardiseerd slot zodat je er nu al op meer dan 12.000 plaatsen in Europa gebruik van kunt maken. Afgelopen vakantie ontdekte ik deze onmisbare tool!

Op de terugreis van onze vakantie in Kroatië en Slovenië informeerde ik via de mail naar de rolstoelvoorzieningen bij Camping Municipal Straubing in Duitsland. Het antwoord kwam even later. “Als de receptie gesloten is, kunt u bij aankomst zelf een plaatsje uitzoeken. Onze camping beschikt over een apart rolstoeltoegankelijk toilet met douche, welke u met uw internationale sleutel kunt gebruiken.”

Ik deed een klein vreugdedansje omdat ik die zogenaamde Eurosleutel voor onze vakantie had aangeschaft. Bij aankomst op de camping toverde ik de sleutel tevoorschijn en kon de goed aangepaste en heerlijk schone badkamer gebruiken. Eerder deze vakantie pieste ik bijna in mijn broek omdat de sleutel nog in het handschoenenkastje van mijn auto lag, en de toilet bij de Funiculair Railway in Ljubljana alleen te openen was met deze internationale sleutel. Zo heeft elk goed systeem ook nadelen…  Ga je regelmatig op stap dan behoort de Eurosleutel dus beter tot jouw standaard uitrusting.

Wat is de Eurosleutel?

De Eurosleutel, ook wel bekend als de Eurokey, is een universele sleutel, bedoeld voor mensen met een beperking. Deze sleutel past op speciale sloten die zijn aangebracht op toegankelijke toiletten maar soms ook op liften, slagbomen, rolstoelplatforms en andere toegankelijke voorzieningen. Het systeem zorgt ervoor dat deze voorzieningen 24/7 toegankelijk zijn voor mensen die er recht op hebben, terwijl misbruik wordt beperkt. Op veel plaatsen is de sleutel ook te leen bij bijvoorbeeld de kassa of receptie van het betreffende gebouw of nabij gelegen locatie, maar veel handiger is het natuurlijk de sleutel zelf bij je te hebben.

Voor wie?

De Eurosleutel wordt alleen verkocht aan mensen met een fysieke en/of visuele handicap, mensen met een stoma of chronische darm- of urinewegproblemen en als je 70 jaar of ouder bent. Gemeenten en bedrijven kunnen het initiatief nemen om sloten te plaatsen op toiletten en andere voorzieningen die dan alleen nog toegankelijk zijn met een Eurosleutel. ‍

Waar vind je de Eurosleutel locaties?

Het initiatief is ontstaan in Duitsland en hier vind je dan ook de meeste locaties die met de sleutel te betreden zijn. In totaal zijn er ruim 12.000 locaties in heel Europa waar de Eurosleutel toegang toe verleent. Locaties in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland staan in het boekje ‘Der Locus’, te koop via deze webshop.

In Nederland is de sleutel nog beperkt bruikbaar maar begint langzaam ook in te burgeren. In de HogeNood app kan je een locatie met Eurosleutel herkennen aan het sleutel icoontje dat bij een rolstoeltoegankelijk toilet aangegeven staat (zie foto).

Adressen in Zwitserland vind je ook op deze overzichtskaart  en adressen in Slovenië vind je hier. Hoewel de sleutel ook gebruikt wordt in Frankrijk en Spanje kan ik geen overzicht vinden van locaties in deze landen.

Aanvragen

De Eurosleutel vraag je aan via een speciaal webformulier, te vinden op deze website. Je voegt een bewijsstuk toe, zoals een gehandicaptenparkeerkaart of medische verklaring. Kosten € 32,50. In gemeenten die de Eurosleutel faciliteren kan de Eurosleutel soms bij de gemeente zelf aangevraagd worden tegen een gereduceerd tarief.

‍United Kingdom

In de United Kingdom is een soortgelijk systeem gangbaar, maar heb je de zogenaamde RADAR Key nodig om gebruik te kunnen maken van ruim 10.000 aangepaste toiletten en verzorgingsruimtes. 

“Als iedereen bloot is, wordt bloot heel gewoon”

Volgens onderzoek van Motivaction (2019) genieten ruim 2,5 miljoen mensen in Nederland regelmatig van naaktrecreatie. Geen kleren is heerlijk en zorgt voor een hoop minder gedoe, constateert ook Eelke Kelderman. Zij ging voor het tweede jaar naar een naturistencamping.

Mijn eerste bloot-kampeer-ervaring in Duitsland vorig jaar, zit nog fris in mijn geheugen. Op een warme zomerdag reden we na een flinke autorit door de campingpoort, toen een blote man langs onze auto fietste. We hadden dan wel gereserveerd op een naturistencamping, maar mijn hersenen registreerden dit toch als buitengewoon vreemd. Eenmaal op het kampeerveld trok mijn vriend Tjeerd direct zijn kleren uit, hij groette vriendelijk de buren die net het eten opgeschept hadden. Zijn witte billen staken bleekjes af tegen de zongebruinde borsten van de buurvrouw. Ik weet nog dat ik mij ernstig afvroeg of het wel zo’n goed idee was, dat blote. Die eerste avond hield ik veilig mijn kleren aan. In het campingrestaurant vond ik de naakte lijven ongemakkelijk. En dat ik de enige was met een vrolijk zomerjurkje, maakte het niet beter. Zonder kleren stapte ik de volgende ochtend toch mijn rolstoel in. Hoe makkelijk was dat! Ik zoefde richting het toiletgebouw in mijn nakende niksie. Een zacht briesje over mijn huid. De warme zon op mijn schouders, wat fijn.

Dezelfde dag vertrokken we naar de volgende naturistencamping, bovenop een berg nabij Bologna in Italië. Kleinschaliger, en prachtig in de natuur. Het was heet en toen de tent stond voelde ik me vrij om mijn jurk uit te doen. Het voelde eerder gek om hem aan te houden, hoe maf is dat! Als iedereen bloot is, is bloot heel gewoon. De laatste week van onze vakantie moesten we terug in het gareel: kleren aan dus. Getsie, wat strak en wat een gedoe na het douchen.

Kroatië

Dit jaar verblijven we ruim twee weken met onze blote billen op een naturistencamping in Istrië, Kroatië. De camping waar Tjeerd als klein jongetje met zijn ouders gewoon raakte aan het bloot vakantie vieren. Had ik vorig jaar voor mijn gevoel nog best wat ‘bekijks’, hier op deze grote camping is een naakte roller ook heel gewoon. Zo sta ik regelmatig bij de rolstoeltoegankelijk badkamer in de ‘rij’ met een andere Nederlandse rolstoeldame, Natasja. Zij blijkt al vijf jaar een enthousiast naturist en haar lijstje met campings noteer ik direct in mijn telefoon. Ik vraag ook meteen naar de zachte badstof kussenhoesjes om haar zitkussen, die blijkt ze zelf te maken. Veel handiger dan die steeds verschuivende, harde handdoek in mijn stoel. De dag voordat zij vertrekken en hun vouwwagen al half is ingepakt, vraag ik of zij samen met haar man Robert op de foto wil voor Support Magazine. Heel even zie ik twijfel, maar dan een trots: ja!

Ter voorbereiding op dit artikel spreek ik Natasja in Nederland weer, door de telefoon. Niet iedereen blijkt te weten dat zij naar naturistencampings gaan. Natasja: “De ouders van Robert weten het bijvoorbeeld niet. Maar toen zijn kinderen naar ons toe wilde komen op de camping, moesten we het natuurlijk wel even zeggen. Het is geen geheim, maar je hoeft het niet aan iedereen te vertellen.”

Zelf ben ik open over onze blootvakanties en mensen reageren meestal hetzelfde. ‘Ja, moet je vooral doen als jij dat lekker vindt.’ Maar zelf? Oh nee. Ongemakkelijk zijn met het eigen lichaam speelt daar vaak een rol bij. Ook het beeld van blote billen bij de gezamenlijke afwasplaats en hupsende borsten en piemels op de tennisbaan roept de nodige huiveringen op. Ik snap het, het is even gek als je net op de camping aankomt. Toch is het echt net zo vreemd als je na drie dagen buiten de camping komt en je iedereen weer met badpak op het strand ziet liggen.

Levenswijze

Toevallig of niet heb ik een paar blootfans onder mijn rollende kennissen en vrienden.  Natasja snapt dat rollers graag voor bloot kiezen: “Allereerst is het heel praktisch, ik heb ineens geen hulp meer nodig bij het aantrekken van die rottige bh of broek. Maar naturisme is meer, het is van oorsprong echt een levenswijze. Het gaat over het respecteren en waarderen van elkaar en de natuur waarin je leeft. Onze ervaring tot nu is dat naturisten heel relaxte mensen zijn, ze laten elkaar gewoon. Kijken minder naar elkaar, oordelen niet. Het is echt een ontspannen manier van leven, je rolt zo je tent uit. Klaar! Kleding kan irriteren, beklemmend werken. Thuis trek ik ook direct die strakke spijkerbroek uit, heerlijk. Dat doet wat met je, ik word daar in elk geval relaxed van.”

Lekker bruin kleuren, de warmte op mijn blote rug, geen hinder van kleding, snel klaar na het douchen, zwemmen in je blootje. Ook mij doet het goed, ik voel me vrij en lekker in mijn lijf. Het verschil met andere lijven wordt minder groot, lijkt het. Het doet er niet meer toe, en wie is er nou eigenlijk wel perfect?

De laatste week van onze vakantie start het hoogseizoen. Het wordt drukker en de gemiddelde leeftijd van de campinggasten gaat naar beneden, samen met het gehalte aan kwabbels, scheve ruggen en dikke buiken. Ik realiseer mij dat het vooral mijn eigen gedachten zijn die mij onzekerder maken in het zwembad, waar ineens ook pubers en jonge, mooie vaders en moeders opduiken. Opnieuw een oefening in het toelaten van gevoelens en het ervaren van wat dit met mij doet.

Textielwereld

Eenmaal thuis mis ik de zon op mijn huid en kost het me meer tijd en moeite om naar de wc te gaan. Ook sta ik weer voor de kast te treuzelen. Welke kleren moet ik aan? Thuis uit de kleren gaan is lastig als je midden in Utrecht woont. Natasja en Robert trekken regelmatig de gordijnen dicht, de buren weten inmiddels dat ze dan niet hoeven aan te bellen. Natasja: “Overigens ben ik best preuts hoor. Op een naturistencamping is naakt zo normaal dat het niet opvalt dat je naakt bent. Maar in de ‘textielwereld’ zal je mij niet snel uitdagend of bloot gekleed zien. Dat valt op en vind ik niet fijn.”

Hoe grappig werkt dat mensenbrein toch. Ik kijk in elk geval uit naar onze volgende vakantie. Heel grote kans dat de kleren dan weer lekker uit gaan!

Naturistenfacts

Wat je misschien nog wilt weten…

• Koud, zonnebrand, ongesteld? Kleren zijn niet verboden, trek gerust wat aan. Op sommige naturistencampings trek je bij het sporten ook wat aan, of in de winkel. Zwemkleding is wel taboe. In de openbare ruimtes zit iedereen op zijn eigen handdoekje.
• Naturistencampings bieden vaak meer rust, ruimte en natuur. Wist je dat naaktstranden veel schoner zijn dan andere stranden na een drukke stranddag? Het is trouwens verboden foto’s van anderen te maken.
• Bang om alleen vegetarische, geitenwollen sokken dragende hippies tegen te komen? Dat is allang niet meer zo. Je ziet wel mensen met alleen schoenen én sokken aan, dat wandelt nu eenmaal fijner. Heb je aangepaste schoenen nodig om te lopen? Dat is dus helemaal niet gek.
• Het aantal naturistencampings is beperkt, vooral die met voorzieningen voor rolstoelgebruikers. In Nederland zijn er een paar. Frankrijk, Kroatië en Duitsland bieden de meeste kansen.

Vind toegankelijke naturistencampings op:

www.blootkompas.nl of Eurocampings-naturisme-toegankelijk.

Let op, de camping Ca’ Le Scope, waar Eelke in Italië verblijft, heeft beperkt toegankelijk sanitair. Camping Ulika in Kroatië heeft aangepast sanitair in meerdere sanitairgebouwen en ook camping Dreiländereck in Duitsland had een ruime aangepaste badkamer.

Dit artikel verscheen eerder in Support Magazine Vakantie-editie 2024. Tekst: Eelke Kelderman, foto’s: Tjeerd Maas